Nkob

Het lijkt Monument Valley

We zijn de bergrug Jbel Sarhro overgestoken. Het is een ruig gebied met donker gesteente, waarbij sommige formaties je bekend voorkomen. 

Cafeetje onderweg

We stopten bij een cafeetje onderweg waar we thee bestelden. 

Muntthee

Onderaan de weg kwamen we in Nkob (of Nekob of N'kob), een marktstadje met diverse kasbah's, die in gebruik zijn als hotel of pension. 

We vonden er een aangename camping waar elke plek is voorzien van een vloerkleed. Er is een warme douche en goed internet en we konden een wasmachine gebruiken. Bij aankomst krijg je, zoals bij veel campings, een welkomstthee.

Ingang van de camping

Helaas is het weer in een dip gekomen. De temperatuur zakt elke dag verder en de zon laat verstek gaan. Het was vandaag hooguit 16 graden. 

Gisteren konden we in een restaurant voor de verandering eens een pizza bestellen. 

Uitzicht over de palmentuin

Vandaag bakte Jan pannenkoeken, nadat we eerst een rondje door en om Nkob hadden gefietst. 

De ruigheid van Jbel Sarhro

We zijn weer naar het westen gereden, via een omweg;
in vier dagen 430km van Merzouga naar Nkob

Boumalne Dadès

Uitzicht vanaf de camping op de "apenvingers"

Via een recent geasfalteerd bergweg rijden we zo'n 80 km naar Boumalne Dadès, een toeristische plaats vanwege de mooie kloven en rotsen.

Stevige stroming in de rivier de Dadès

We staan op een minicamping bij een hotel. Helaas is het alleen maar kouder geworden sinds gisteren, vandaag hooguit 13 graden.

Bloeiende fruitboom

Dat weerhield ons er niet van om een wandeling te doen door de kloof beneden onze camping. Helaas was het hier en daar wat te lastig en we volgden twee keer een pad waar we niet verder konden hoewel dat volgens de app op de telefoon wel zou moeten kunnen.

Het uitzicht vanaf de camping is ronduit spectaculair. De rotsen hier noemt men de apenvingers, niet helemaal duidelijk waarom. 

We reden een tijd achter deze camper met de tekst achterop
"Niet alle dwalers bennen verdwaald" (Daniel Lohues)

De weg hierheen was prachtig en hier en daar spectaculair. Hier krijgen de loofbomen al hun voorjaarskleuren en veel fruitbomen staan in bloei. 

Les Gorges du Dadès

Tamtattouchte

Saïd schenkt thee in; Berbers ontvangen hun gasten graag met thee (en koekjes of pinda's)

We hebben gisteren de woestijn ingeruild voor de groene Todra-kloof. We waren daar al vaker geweest en het is een echt toeristisch spektakel. 

Toerisme in de Todra-kloof

We overnachtten gisteren op camping Atlas in Tinghir, ook al in de kloof. Het is een mooi gelegen camping boven de rivier en met uitzicht op de palmentuin aan de overkant.

De rivier stroomt langs camping Atlas

We mochten maar één nacht blijven want er zou daarna een groep campers komen. Die georganiseerde camperreizen zijn een plaag waar je vaak tegenaan loopt. 

Even de weg kwijt, want dit was niet de bedoeling

Vandaag deden we een flinke bergwandeling van 9 kilometer met zo'n 500 meter hoogteverschil. Je klimt vanuit de kloof een zijdal in en komt op een ander punt terug in de kloof. Het was mooi maar af en toe pittig, ondanks de stokken die we gebruiken. Af en toe liepen we verkeerd want er waren geen markeringen, alleen soms steenmannetjes. 

Meestal was het pad goed te volgen en te belopen

Halverwege kwamen we langs een verzameling nomadenwoningen, eigenlijk grotten.

Een vrouw voor haar grotten, een jonge geit in de armen

Ze wonen zo'n anderhalf uur van de bewoonde wereld en moeten al hun levensmiddelen en dergelijke met ezels ophalen. 

Het weer was ideaal, niet te warm, geen wind en af en toe bewolkt.

Gisteren bezochten we onderweg nog een bijzonder irrigatiesysteem, dat destijds zonder pompen water vanuit diepe grondlagen naar de oases liet stromen. Ze heten khettaras en het zijn ondergrondse gegraven kanalen, dus eigenlijk tunnels. Ze zijn er nog steeds maar worden al 70 jaar niet meer gebruikt. Het grondwaterpeil werd steeds lager en het water kon daardoor niet meer stromen zonder het op te pompen. We kregen uitleg van de zoon van Saïd, die Engels spreekt. Saïd zelf schonk voor ons de thee in na afloop van de rondleiding. 

We staan nu op een camping helemaal alleen, wat een grote uitzondering is, deze tijd in Marokko. In Tamtattouchte, dat op 2000 meter hoogte ligt en vrij geïsoleerd, zijn een stuk of vijf kleine campings, dus we hadden ruime keus. Je kijkt vanaf de camping mooi uit over het dorp. Het is hier wel redelijk fris, vannacht maar een paar graden boven nul.

Op het laatste stuk van de wandeling waren de hindernissen te overzien

Merzouga (2)

Vervoer in de woestijn, bij de ondergaande zon

We hebben inmiddels ons vierdaagse verblijf in Merzouga afgesloten. We hebben een overnachting geboekt in een kamp in de woestijn tussen de zandduinen. Het is behoorlijk luxe allemaal.

Het tentenkamp in de woestijn; op de achtergrond dromedarissen met berijders

Het bleek wel koud te kunnen zijn in de woestijn en de douche was helaas niet warm, dus dat sloegen we over. 's Avonds hadden we een diner in de restauranttent en na het ontbijt gingen we met een auto terug naar Merzouga. Het gezelschap was heel internationaal, Japanners, Russen, Engelsen. Merzouga is een van de toeristische hoogtepunten in Marokko, dat merk je meteen.

Voor het eerst op een dromedaris

We gingen er per dromedaris naar toe, ruim een uur in het zadel. Een leuke ervaring voor ons want je ervaart de woestijn in relatieve stilte. In principe is het geen grote belasting voor deze dieren, vergelijkbaar met paarden. Ze worden voorzover wij konden zien goed behandeld en verzorgd.  

Gisteren hadden we een wandeling in de omgeving van de camping en eergisteren deden we een rondje op de fiets, grotendeels onverhard. 

Bij Merzouga zijn desolate landschappen

Vandaag hebben we, voordat onze kameeltour begon, met de camper een tijd gestaan bij het meer van Merzouga. Dat meer staat vaak droog maar nu is het goed gevuld, aantrekkelijk voor vogels, waaronder een groepje flamingo’s. Je verwacht zo'n meer niet in de woestijn.

Water in de woestijn

Merzouga

Erg Chebbi, de zandduinen vlak achter de camping

Het lijkt wel of internetten steeds moeizamer gaat naarmate we verder de woestijn in komen. Op de camping in Zagora was het al niet goed, gisteren waren we op de ons bekende camping Serdrar bij Tazzarine, waar we vrijwel geen internet hadden, ook geen 4g.

Leuk plekje op camping Serdrar

Die camping ligt dan ook nogal afgelegen, in tegenstelling tot waar we nu zijn. Het is verder wel een keurige, bijna luxe camping. Met goed internet waren we er vast nog een dag gebleven.

Prima, maar helaas bijna geen internet

Aan deze camping beleven we overigens niet zulke goede herinneringen. Het was maart 2020, tijdens de coronacrisis. We moesten toen beslissen wat we moesten doen, snel Marokko uit of het nog even aanzien. We besloten het twee dagen aan te zien en naar Merzouga te gaan, zoals nu ook. Dat werd uiteindelijk één dag, want de berichten werden steeds alarmerender. We moesten de laatste kans benutten om nog met de camper naar huis te kunnen. Velen hadden de camper al in Marokko achtergelaten. Uiteindelijk lukte het ons op het nippertje. 

Monumentale poort in dorpje onderweg

Merzouga is natuurlijk een bijzonder toeristische plek, vanwege Erg Chebbi, het beroemde duinengebied, waarop je vanuit het dorp en vanuit de campings kijkt. Het is ook heel speciaal en we zullen er nog intensiever mee kennismaken. 

Het is inmiddels ramadan, hetgeen voor toeristen geen al te grote gevolgen heeft. Wel zijn veel winkels wat later open en vers brood kun je ook niet meer heel vroeg krijgen. De meeste restaurants en café's zijn wel open, zeker in de toeristische gebieden. 

Berberbrood, groot en dun

Voor moslims die hun geloof serieus nemen is het een maand lang vasten tussen zonsopkomst en zonsondergang. Hun nachten worden daarmee meestal korter dan ze gewend zijn. 

Op de camping staat een groep van circa 12 Nederlandse campers.

Het iconische bord in Zagora

In Zagora zagen we een soortgelijke groep Italiaanse campers, in colonne. Ze stopten met zijn allen voor een foto van het Tombouctou-bord. 

Die georganiseerde reizen zijn aan ons niet besteed, zeker niet als je ook nog eens steeds bij elkaar moet blijven. 

Camping Gazelle Bleue in Merzouga; de duinen zijn dichtbij; wifi werkt matig

Van Guelmim naar Merzouga, van 2 tot 20 februari, 1065 km

Zagora

Camping Palmeraie d'Amezrou; elke plek heeft een mat en een tafeltje

We kennen Zagora van eerdere reizen maar de camping waar we nu zijn is nieuw voor ons. Het is een mooie en comfortabele camping in de palmentuin van Zagora, zo'n drie kilometer buiten de stad. 

Groente en fruit in de markthal

Zagora is een plaats in de vallei van de Draa, een meestal droge rivier ter plaatse. Het is hier opvallend modern en netjes. Het gaat hier economisch goed, mede omdat het een garnizoensstad is en een bestuurlijk centrum. Toeristen weten de stad ook te vinden, want er zijn zeker zes campings en diverse moderne hotels. 

Havervlokken, macaroni en dergelijke
schep je zelf uit grote zakken

Vandaag hebben we een korte rit gedaan door de palmentuinen en gisteren deden we dat wandelend. Ook hebben we weer eens in een restaurant gegeten, pizza dit keer. 

De camping is niet helemaal vol maar dat kan zomaar veranderen want er komen hier regelmatig groepen campers of terreinauto's langs. Nu is het nog prettig rustig. Evenals op de vorige camping krijg je hier 's ochtend gratis brood. Dat is geen grote aderlating voor de campingeigenaar want een rond Marokkaans brood kost doorgaans 12 tot 15 cent in de winkel. De overheid subsidieert brood.  

Rustig aan door de palmentuin

Foum Zguid

De ksar in Foum Zguid

We zijn gisteren weer 140 km verder naar het oosten gereden en aanbeland in het dorp Foum Zguid. De camping hier is dik in orde, met onder andere snel internet en een mooi toiletgebouw. Het is een echte doorgangscamping want er bleven vanochtend maar vijf campers staan voor nog een overnachting. Er is in het dorp ook weinig te doen, behalve het doen van een excursie in een terreinwagen naar het droge meer Iriki, 50 km verderop. 

Camping Khaima Park

We hebben er vandaag een relaxte dag van gemaakt, mede door het aangename weer, zo'n 20 graden met weinig wind en alleen maar zon, veel lezen en tv-programma's inhalen. 

Veel dode palmen in Foum Zguid

Wel hebben hebben we een wandeling door de aangrenzende palmentuin gedaan. Het deel wat verder bij het dorp vandaan is gelegen biedt een trieste aanblik van honderden dode dadelpalmen. De afgelopen zes jaar heeft het hier nauwelijks geregend en er was niet voldoende water om de hele oase te bevloeien. Gebieden die normaal gesproken net genoeg water hebben om landbouw te bedrijven worden nu door de klimaatcrisis zo erg getroffen dat ze waarschijnlijk voorgoed opgegeven moeten worden. Het wordt woestijn. Palmen van tientallen jaren oud krijg je sowieso niet meer terug. 

Dichter bij het dorp is het nog wel groen. Daar is ook een oude, bijna helemaal vervallen ksar. Dat is een versterkt dorp, opgebouwd van leem en hout. 

Het oasegevoel is nog niet overal verdwenen

Tata

Gisteren onderweg deze oude boom in de barre omgeving

In het zuiden van Marokko ligt dit stadje met de simpele naam. Zoals de meeste plaatsen in deze woestijnachtige omgeving heeft ook Tata een palmentuin. Er is een rivier die het hele jaar water voert en daarmee kan de oase worden bevloeid.

Tata is de stad met de vele arcaden

Er zijn drie campings in Tata en de andere twee hebben we bij voorgaande gelegenheden al eens bezocht. Deze heeft veel palmen en daardoor hebben we schaduw. Ja, inmiddels is schaduw wel een must want gisteren liep de temperatuur op naar zo'n 28 graden. Vandaag weer een paar graden minder.

De palmentuin van Tata

De camping is eigenlijk vol, maar er is aan de overkant van de weg een dependance, waar wij nu staan. Eigenlijk leuker, want groener en met veel vogelgeluid en vlinders. Nederlanders zien we niet. Bijna alleen Fransen.

We hebben een restaurant bezocht op deze vrijdag. Omdat de vrijdag traditioneel de couscousdag is in Marokko bood dit restaurant alleen couscous aan. Wij kiezen dan doorgaans voor een versie met vis of vegetarisch. Vandaag was het vegetarisch en het smaakte prima. 

Tijdens de fietstocht vandaag

We deden nog een korte fietstocht door de palmentuin. 

Vlakbij staat een moskee en volgens de reviews is de eerste gebedsoproep erg luid (en erg vroeg), maar we zijn er niet wakker van geworden. 

Gisteren reden we 165 km over een deels bochtig en bergachtig traject. Op de RN7, een nationale route, bleek de weg ook gebruikt te worden om kuddes dromedarissen te verplaatsen. Die beesten laten zich niet opjagen.

Tafraout (5)

Genieten van je pensioen onder een palmboom

We hebben nog een laatste overnachting in Tafraout gepland voor we morgen verder naar het oosten willen rijden. Vandaag is marktdag, oftewel de soek. Het is er dan erg druk met handelaren en inkopend publiek. De kleurrijke sfeer van de soek is echt typerend voor Marokko. 

Bijna alles vind je op de soek

We wilden geld pinnen bij de betaalautomaten maar om onduidelijke reden ging dat niet. Daarop probeerde Jan de beproefde methode die in Argentinië altijd werkte: geld opnemen bij Western Union. Dat bleek ook hier prima te functioneren, nog vlotter dan in Argentinië. Ook de koers en de kosten zijn gunstiger dan geld opnemen bij een automaat. 

Kopen en ontmoeten

Tafraout (4)

Het is echt lekker weer geworden in het dal van Tafraout. Zon was er al volop maar nu is de temperatuur ook opgelopen en de wind is minder geworden. We zijn weer naar de vrije plek gegaan. Vannacht was er wat lawaai bij een stel busjes van jongelui, dus we zijn nu wat verderop gaan staan. Dat kan hier gelukkig.

Op weg naar het hoogste punt

Vandaag deden we een serieuze wandeling van 10 kilometer. We gingen een pas over en daalden via een pad met veel grote keien af naar de Ameln vallei. Dat was echt wel pittig en de stokken en wandelschoenen bewezen goede diensten. De laatste vijf kilometer was over de asfaltweg terug naar Tafraout. Een taxi hield ons aan en we konden meerijden, nadat we ons samen met twee vrouwen op de achterbank hadden geperst. Zo werd de 10 kilometer uiteindelijk 7. We beloonden onszelf met een biertje, nog gekocht in Algeciras. 

Er is nog steeds een zee aan ruimte

We hadden in de haven een simkaart van Inwi gekocht met onbeperkte data voor 30 dagen. Die waren vandaag om maar op de zelfde basis verlengen lukt hier niet. Je krijgt hooguit 11GB, voor 5 euro. Elke dag NLziet streamen zit er nu niet in met deze simkaart. Misschien af en toe met wifi op campings zal het hopelijk lukken. 

Op de vrije plek komen regelmatig mensen langs, ook kinderen, die van alles aanbieden, zoals brood, gebakjes, eieren en flensjes. Er rijdt soms een auto rond met een tank water en gasflessen. En er is een man die op zijn fiets langskomt om lege plastic flessen in te zamelen en je wasgoed mee te nemen. Kortom de campers zijn een inkomstenbron voor de bevolking hier.

De avondzon beschijnt de bergen in de verte

Schaars groen tussen de bruine rotsen